خوانسار….همنشینی سار و بیشه و کوهسار

۲۰ اردیبهشت روز ملی خوانسار فرصتی شد تا نگاهی عمیق و متفاوت به شهر زیبای خوانسار و جاذبه‌های دیدنی و متنوع آن بیاندازیم. خوانسار در فاصله ۱۵۰ کیلومتری شمال غرب اصفهان و در دامنه و امتداد رشته کوه های زاگرس قرار دارد.

خوانسار

روز ملی خوانسار گرامی‌باد

شهر خوانسار به واسطه موقعیت جغرافیایی خود دارای آب و هوای سرد در فصل زمستان و معدل در فصل بهار و تابستان است . وجود ویژگی‌های منحصربفرد، این شهر را از دیگر شهرها متمایز کرده است که در اینجا به بخشی از آنها اشاره می‌کنیم. وجود یک هویت تاریخی و اثر گذار در شهر خوانسار و همچنین فرهنگ و آداب و رسوم غنی و سنتی و همچنین وجود طبیعت بکر و زیبا، شهر خوانسار را تبدیل به یک شهر توریستی و پر رفت و آمد کرده است.

تاریخچه

تاریخچه شهرستان خوانسار به پیش از اسلام می‌رسد وجود آثاری از آتشکده‌ای به نام «تیر» و معبدی بنام «هیکل» در کوه تیر در حوالی روستای تیدجان و سنگ قبری به خط پهلوی در روستای قودجان دلیلی بر این مدعاست.
قدیمی‌ترین مدارکی که از سابقهٔ تاریخی ای شهر در دست است تاریخ مهاجرت دسته‌ای از قوم یهود به آنجا و سرگذشت آنهاست که به زمان سلطنت کوروش بزرگ می‌رسد. مدارک و گزارش‌های مذکور در همدان محفوظ مانده است. یهودیان مهاجر به خوانسار در محله‌ای به نام جهودا (جیدا) زندگی می‌کردند و تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران از خوانسار مهاجرت کردند.
در بعضی نوشته‌ها قدمت خوانسار به زمان اسکندر می‌رسد و معتقدند که اسکندر هنگام رفتن به اصفهان از آنجا گذشته است و یکی از میدان‌های جنگ اسکندر و داریوش سوم در منطقه‌ای بین خوانسار – کهرود و اصفهان بوده است. همچنین گفته می‌شود در زمان حمله افغان‌ها به ایران اشرف افغان با سپاهی عظیم قصد تصرف این شهر را داشت ولی مردم این شهر ماه‌ها در مقابل او مقاومت نمودند و ناچار از محاصره شهر دست کشید.
این شهر پس از اسلام، در قلمرو حکومت امویان، عباسیان، طاهریان، صفاریان، دیلمیان، سلجوقیان، و خوارزمشاهیان قرار داشته است. در اوایل سده ۷ ه. ق مغولان این ناحیه را گشودند و خرابی‌های بسیار به بار آوردند. پس از آن‌ها تیمورلنگ به مرکز ایران، از جمله خوانسار تاخت و چپاول و کشتار زیادی کرد. خوانسار، در دوران صفوی از مراکز مهم علم، ادب و صنعت بوده است. پادشاهان صفوی توجه ویژه‌ای به این ناحیه داشته‌اند و به خاطر همین توجه هنرهای دستی و کارگاهی در این شهر گسترش یافته است. بنای مدرسه مریم بیگم صفوی از سوی همسر شاه تهماسب نیز به پیشرفت فرهنگی این دیار افزود.
در عهد صفویه و در حمله افاغنه به اصفهان و سپس خوانسار، مردم سرزمین خوانسار با لشکر افاغنه توافق کردند که وارد شهر نشوند و در مقابل پرداخت ارزاق به آنها، کتاب‌ها و نسخ علمی را که افغانها از اصفهان غارت کرده بودند از آنها بگیرند. یکی از این کتب ارزشمند، قرآنی خطی است که تا این اواخر باقی بود و به «قرآن پاسنگی» معروف شده بود.

وجه تسمیه

نام خوانسار به صورت‌های کانسار، کانیسار، خنسار، خونسار و در نهایت خوانسار بوده که به معنی چشمه‌سار است. خوان به معنای چشمه و سار پسوند نشان دهنده کثرت است. در گذشته به علت کثرت چشمه‌های موجود در این منطقه این نامگذاری صورت گرفته است .خان، خانی و خُن در فارسی به معنی چشمه است.
بعضی بر این باورند که خوانسار کوچک شده خوانسالار، یعنی سفره دار، سفره چی و آشپزباشی سلطان است. عده‌ای نیز این واژه را مخفف خون ساربان دانسته و منشاء آن را کشته شدن ساربانی در این محل، توسط دزدان می‌دانند. همچنین عده‌ای با توجه به این که خان به معنی شأن عسل و به بیان دیگر مکان تولید عسل هم است، این نام را محل تولید عسل تعبیر کرده‌اند.

زبان خوانساری

گویش یا زبان خوانساری از زبان‌های ایرانی مرکزی و شاخه‌ای از زبان‌های ایرانی غربی شمالی و بالاخره شاخه‌ای از زبان‌های هند و اروپایی است. سازمان یونسکو به دلیل کاهش شدید گویش‌وران این زبان به دلیل مهاجرت از خوانسار یا نفوذ رسانه‌ها، آن را از جمله زبان‌های در حال خطر اعلام کرده است.مردم خوانسار لهجه خاصی ندارند، ولی دارای گویش مستقل خوانساری هستند که این گویش ریشه در زبان فارسی قدیم داشته و از قبل از اسلام در این شهرستان رایج بوده است.

طبیعت خوانسار

گلستان‌کوه:

گلستان‌کوه منطقه‌ای است دیدنی در جنوب شهرستان خوانسار در فاصله ۱۰ کیلومتری این شهر زیبا، این منطقه سرسبز و بسیار خوش آب و هوا و دارای شرایط ییلاقی مناسب می‌باشد. در فصل بهار سرتاسر منطقه گلستان کوه پوشیده از گون‌های گزانگبین و پیاز وحشی (موسیر) و انواع گل‌های زیبا که ازآن جمله می‌توان گل‌های لاله، اشک مژگان، انواع لاله‌های سرنگون، لاله بیشه زار، لاله آتشی، لاله کوهی را نام برد. این گلها درمیان بوته‌های گزانگبین وحتی به روی صخره‌ها می‌رویند و خاصیت داروئی نیز دارند، اوج زیبائی این منطقه از فروردین ماه تا اواسط خرداد ماه می‌باشد.

کوچه باغ‌های خوانسار

این شهر نماد کامل یک باغ شهر در ایران و استان اصفهان می‌باشد. درختان بالای خیابان‌ها به شکل یک طاق سبز و تونلی سبز ساخته است. هوای پاک و لطیف و نشاط‌انگیز و سایه دلنواز درختان همواره بروی رهگذران گسترده می‌شود. اکثر منابع آب آن بصورت چشمه است ۴۵۰ چشمه جاری در داخل شهر یکی از عوامل سرسبزی و زیبایی این شهر شده که سالانه گردشگران و دوستداران این طبیعت را جذب می‌کند، اما متأسفانه در چند سال اخیر خشکسالی موجب خشک شدن بسیاری از این چشمه و آسیب زیاد به باغات خوانسار شده است.

محله‌های پایتخت، وادشت، صحرا
این سه محله اکثراً به صورت باغ می‌باشند و مناظر بسیار زیبا و هوای پاک برای مردم ایجاد می‌کند.

پارک ملی سرچشمه

یکی از مراکز تفرجگاهی و گردشگری این شهر سرچشمه خوانسار یا پارک سرچشمه خوانسار می‌باشد. این پارک با وسعتی حدود ۱۵ هکتار در جنوب شهر خوانسار و در دامنه کوه قرار دارد. پارک ملی سرچشمه در طول سال و در فصول مختلف پذیرایی میهمانان و گردشگران زیادی از شهرهای استان و دیگر نقاط کشور می‌باشد. این پارک به دلیل وجود چشمه‌های آب متعدد از جمله چشمه مرزنگوش – چشمه شترخون- چشمه پیر که در جنب آرامگاه شیخ اباعدنان قرار دارد از طراوت و زیبائی خاصی برخوردار است. همچنین وجود جنگل انبوه از درختان مختلف در دامنهٔ کوه و محل‌های استراحت و سکوهای مخصوص مسافران و میهمانان بر جاذبه طبیعی این پارک زیبا افزوده است.

چشمه اصلی این پارک ضمن افزایش بر زیبائی پارک تأمین کننده آب کشاورزی خوانسار بوده و نهرهای ۱۱ گانه خوانسار از آن بهره‌مند می‌شوند. این پارک به عنوان منطقه نمونه گردشگری برگزیده شده است. میانگین ورود گردشگر به این پارک از ابتدای اردیبهشت تا پایان شهریور در روزهای عادی هفته، حدود سه هزار نفر و در ایام تعطیل بیش از ۱۲ هزار نفر است و با توسعه فضای پارک سرچشمه میزان ورود گردشگر به این منطقه ۳ تا ۴ برابر افزایش خواهد یافت. لازم است ذکر شود منطقه نمونه گردشگری سرچشمه خوانسار در سال ۸۹ با هماهنگی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان محوطه سازی شده است.

چشمه مرزن گشت

چشمه مرزن گشت – پارک ملی سرچشمه
این چشمه آهکی در پارک ملی سرچشمه خوانسار با جوشش آب از حفره‌ها و لابه‌لای سنگ‌ها میزبان گردشگران شهر خوانسار می‌باشد. این چشمه به رودخانه شهر خوانسار می‌پیوندد و از آن ۴۰ لیتر در ثانیه آب برای سیراب کردن زمین‌های کشاورزی و استفاده مردم برداشت می‌شود. چشمه مرزنگشت در دل کوه‌های مشرف بر جنوب غربی خوانسار واقع شده است.
آب این چشمه به همراه سایر چشمه‌ها از میان شهر جریان می‌یابد و آب‌های شرقی به هم می‌پیوندد و تشکیل رودخانه خوانسار را می‌دهند.

کوه و غار هیکل

کوه هیکل در فاصله ۵ کیلومتری این شهر قرار دارد. این کوه که پیکر دو سرباز را نشان می‌دهد و به همین خاطر به کوه هیکل خوانده می‌شود. شرایط خاص تکتونیکی منطقه، وجود حفره‌ها و دودکش‌های فراوان که به گویش محلی‌ها چاه‌های نفس کش زمینند توجه ساکنین منطقه را سال‌ها جلب کرده است.که از لحاظ ساختار درون یک گسل شکل گرفته و شکافی درعرض با رطوبتی بالا و دمایی بین ۱۴ الی ۱۶ درجه سانتیگراد دارد،این غار از عمق ۱۲۰ به پایین سنگ نهشته‌هایی زیبا و خاصی دارد از جمله ریمستون، آنتودایتهای بسیار نادر، استلاگتیت‌های بسیار کوچک و در انتها دندان سگی‌های بسیار زیبا و همچنین پاپ کورن (رسوب) را می‌توان به وفور مشاهده کرد.غار مذکور غاریست بسیار فنی و ریزشی و نیازمند استفاده از امکانات خاص غارنوردی با توجه به نحوه توسعه این غار، وجود شکاف و درزه‌های بسیار همراه با دودکشهای فراوان احتمال وجود شبکه بزرگی از غار در زیر زمین دارد که مستلزم بررسی و تحقیقات علمی بیشتر است.عمق ۱۹۱متر و چاه ۱۷۰ متری، اولین غار چاهی استان اصفهان و دومین غار چاهی کشور است.
غارهای طبیعی

به علت کوهستانی بودن وجود غارهای طبیعی کوچک و بزرگ امری طبیعی است، معروفترین غار در سطح این شهرستان در جنوب شرقی شهر به نام «اشکافت» است که دارای دهانه حدود ده متر و از جنس آهکی است همچنین در ۵ کیلومتری غار اشکافت غار کوچکی همانند یک اتاقک هست که در دهانه آن بر اثر عمل فرسایش ستون عظیمی شبیه به پیکر یک انسان ایستاده با کلاهی لبه دار به وجود آمده است.

ویژگی‌های شهر خوانسار

این شهر دارای مردمی مهمان نواز و بسیار مهربان است. مردمی که محبت خودشان را بی دریغ به مهمانان این شهر ابراز کرده و خاطره‌ای خوش برای انها رقم زده اند. مردمی با روحیه بسیار لطیف و هنرمندانه….

البته وجود چنین شهری با چشمه ها و درختان سر به فلک کشیده و همچنین باغ ها و مزارع پرورش زنبور عسل چشم هر بیننده ای را به خود جلب خواهد کرد. حال با وجود این شرایط عالی، دیدن مردمی مهربان و خوش رو در شهر خوانسار دور از انتظار نیست. شهر خوانسار دارای فضایی دلنشین و زیبا برای مسافران و گردشگران ایرانی و خارجی است به طوری که در سال ۱۳۹۰ با افتتاح هتل سه ستاره زاگرس خوانسار تحولی ویژه و عظیم در صنعت گردشگری این شهر روی داد، که باعث شد تعداد زیادی از مسافران ایرانی و خارجی برای استفاده از امکانات و لذت بردن از طبیعت زیبا و بکر این شهر به خوانسار بیایند.

وجود اماکن اقامتی مناسب مانند هتل زاگرس خوانسار و همچنین مدیریت شهری مناسب باعث شده هر ساله تعداد زیادی از همشهریان عزیزمان برای گشت و گذار به این شهر زیبا بیایند.

یکی دیگر از نکات مهم شهر زیبای خوانسار بافت سنتی و تاریخی شهر است که در میان کوچه باغ های این شهر جلوه خاصی به فضای شهری و زندگی مردم داده است. خانه های تاریخی که بعضا قدمت آنها مربوط به دوره قاجار است و مقبره‌ها و قبرستان‌های قدیمی و همچنین وجود کارگاه‌های صنایع دستی و سوغات، زیبایی این شهر را دو چندان کرده است.

برگزاری اولین جشنواره ملی عکس خوانسار

در حال حاضر یکی از رویداد های مهم فرهنگی کشورمان در  شهر زیبا خوانسار با همکاری هتل زاگرس خوانسار و مرکز رزرواسیون سفر های طلایی در حال برگزاری است. جشنواره عکس خوانسار با رویکردی کاملا فرهنگی و در راستای ارتقا شناخت و اطلاع رسانی به مردم عزیز کشورمان از ویژگی های منحصربفرد این شهر زیبا برگزار شده است.  به تصویر کشیدن تصاویر ناب از دریچه دوربین عکاسان سراسر ایران برگی زرین در کارنامه این شهر زیبا است.